Tiêu đề Chuyên đề 1.7. Bài tiết và cân bằng nội môi - GV.docx ✅

Chuyên đề 1.7. BÀI TIẾT VÀ CÂN BẰNG NỘI MÔI LÝ THUYẾT I. BÀI TIẾT 1. Khái niệm và vai trò của bài tiết + Bài tiết là quá trình loại bỏ ra khỏi cơ thể các chất sinh ra từ quá trình chuyển hoá mà cơ thể không sử dụng, các chất độc hại và các chất dư thừa. + Các chất bài tiết như: CO 2 thải ra từ phổi; nước tiểu thải ra từ thận; mồ hôi thải qua da; biliburin thải ra từ hệ tiêu hóa;… Nhờ có bài tiết, các chất sinh ra từ quá trình chuyển hoá, các chất độc hại, các chất dư thừa bị đào thải ra khỏi cơ thể. Nếu các chất này tích tụ lại trong cơ thể sẽ gây mất cân bằng nội môi, gây tổn thương tế bào, cơ quan, dẫn đến bệnh tật hoặc tử vong. 2. Thận và vai trò của thận 2.1. Thận và vai trò của thận: - Ở người, 2 quả thận thuộc hệ tiết niệu làm chức năng lọc máu tạo nước tiểu. - Mỗi thận được cấu tạo bởi khoảng 1 triệu nephron. - Mỗi nephron được cấu tạo từ cầu thận và ống thận (Ống lượn gần, quai Henle và ống lượn xa). - Mỗi ống góp thu nhận nước tiểu từ một số nephron, hấp thụ bớt nước và chuyển nước tiểu chính thức vào bể thận, sau đó qua niệu quản vào bàng quang trước khi thải ra ngoài
2.2. Quá trình hình thành và bài tiết nước tiểu gồm bốn giai đoạn: Giai đoạn 1 Lọc máu ở cầu thận để tạo thành nước tiểu đầu (dịch lọc). Huyết áp đẩy nước và các chất hoà tan từ máu qua lỗ lọc vào lòng nang Bowman, tạo ra dịch lọc cầu thận. Giai đoạn 2 Tái hấp thu các chất cần thiết cho cơ thể. Nước, các chất dinh dưỡng, các ion cần thiết như Na + , HCO - ,... trong dịch lọc được các tế bào ống thân hấp thụ trả về máu.

Ví dụ: Nồng độ glucose trong máu người luôn dao động trong khoảng 3,9 - 6,4 mmol/L - Sự ổn định về các điều kiện lí hoá của môi trường trong đảm bảo cho các tế bào, cơ quan trong cơ thể hoạt động bình thường.→đảm bảo cho động vật tồn tại và phát triển. - Khi điều kiện lí hoá của môi trường bị biến động →không duy trì được sự ổn định  →rối loạn hoạt động của các tế bào hoặc các cơ quan → bệnh lí hoặc tử vong. Để duy trì được sự ổn định của cơ thể cần các cơ chế duy trì cân bằng nội môi 2. Cơ chế điều hoà cân bằng nội môi Hoạt động cân bằng nội môi có sự tham gia của các bộ phận: Bộ phận Cơ quan Vai trò Tiếp nhận kích thích Thụ thể, cơ quan thụ cảm - Tiếp nhận kích thích từ môi trường (trong, ngoài) - Hình thành xung thần kinh truyền về bộ phận điều khiển Điều khiển Trung ương thần kinh hoặc tuyến nội tiết - Tiếp nhận xung thần kinh từ bộ phận kích thích truyền tới - Xử lí thông tin - Gửi đi các tín hiệu thần kinh hoặc hoocmon đến cơ quan hoạt động và điều khiển hoạt động của bộ phận thực hiện Thực hiện Thận, gan, phổi, tim, mạch máu - Nhận tín hiệu thần kinh từ cơ quan điều khiển và tăng hoặc giảm hoạt động và biến đổi các điều kiện lí hóa của môi trường và đưa môi trường trở về trạng thái cân bằng, ổn định. - Tác động ngược lại bộ phận tiếp nhận kích thích (liên hệ ngược) 3. Điều hoà cân bằng nội môi 3.1. Điều hoà áp suất thẩm thấu Vai trò của thận trong việc duy trì áp suất thẩm thấu của máu thông qua điều hòa hàm lượng nước