Tiêu đề 46 दत्तक अधिनियमातील महत्वाची माहिती.pdf ✅

डॉ. संजय क ं डेटकर, उपजजल हा्जाका्र हहंदूदत्तक व जिवा्ाह अजाजियम,१९५६ Page 1 दत्तक अजाजियमा्त ल महत् वा्ची मा्जहत हहंदू दत्तका्ची ा् का्यदा् १९५६ मध्ये संसदेिे मंजूर के ला्. या् का्यद्या्त ल तरत दींच्या् आाा्रेची फक्त दत्तक घेता् येईल. या् का्यद्या्त ल तरत द जवरुद्ध दत्तक घेतले गेलया्स सदर दत्तकिा्मा्/ पत्र हे पूर्ापर्े बेका्यदेश र व म ळा्त झा्लेलेची िव्हते असे का्यदा् समजेल आजर् असे झा्लेले दत्तक पत्र क ट ंबा्त ल कोर्त्या्ह सदस्या्ची े कोर्तेह हक्क जहरा्वूि घेऊ शकर्ा्र िा्ह . दत्तकबा्बत हहंदूदत्तक व जिवा्ाह अजाजियम,१९५६ मध् ये दत्तक संदभाा्ात ल महत्वा्ची मा्जहत खा्ल ल प्रमा्र्े: हा् अजाजियम जम्मूआजर् का्श्म र रा्ज्य खेर ज करुि भाा्रता्त ल सवाहहंदूार्माया्ंिा् ला्गूआहे.  कलम ६ : दत्तकग्रहर्ा्सा्ठ आवश्यक बा्ब : (एक) दत्तक घेर्ा्र् या् व्यक्तीला् दत्तक घेण्या्ची क्षमता् व अजाका्र असा्वा्. (दोि) दत्तक देर्ा्र् या् व्यक्तीला् दत्तक देण्या्ची क्षमता् असा्व . (त ि) दत्तक घेतलया् जा्र्ा्र् या् व्यक्तीला् दत्तक घेतलेजा्ण्या्ची क्षमता् असा्व . (ची ा्र) हहंदूदत्तक व जिवा्ाह अजाजियम, १९५६ या् का्यद्या्त ल तरत दींची ेउल लंघि करुि झा्लेलेदत्तकग्रहर् बेका्यदेश र असेल, मग असेदत्तकग्रहर् कोर्त्या्ह जा्त च्या् व्यक्तींमा ल असो.  का्ह जमा्तींमध्येदत्तकग्रहर्ा्च्या् वेळ होम-हवि जवा आवश्यक मा्िलेजा्ता्त. परंत या् का्यद्या्ि सा्र अशा् जवाींची आवश्यकता् िसते.  दत्तकग्रहर्ा्ची ा् दस्तवऐवज िोंदर् कृ त करता् येतो.  म ला्ला् दत्तक घेतलया्स दत्तक घेर्ा्ऱ्या् आई ककं वा् वजडला्स स्वतःची ा् वा् दत्तका्ची ा् म लगा्, िा्तू ककं वा् पर्तू िसा्वा्.  म ल ला् दत्तक घ्या्वया्ची े असलया्स दत्तक घेर्ा्ऱ्या् आई-वजडला्स स्वतःची व दत्तका्ची म लग ककं वा् िा्त िसा्व .  स्त्र िे म ला्ला् दत्तक घ्या्वया्ची े असेल तर स्त्र ची े (दत्तक आईची े) वय म ला्पेक्षा् कम त कम २१ वर्ा्ांि जा्स्त हवे.  जर प रुर्ा्ंि म ल ला् दत्त घ्या्वया्ची े असेल तर दत्तक म ल पेक्षा् प रुर्ा्ची े (दत्तक वजडला्ंची े) वय कम त कम २१ वर्ा्ांि जा्स्त हवे.  एकची मूल दोि पेक्षा् वेगळ्या् व्यक्तींिा् दत्तक घेता् येत िा्ह . थोडक या्त, आई-वड ल या् व्यजतररक्त िा्ते असलेलया् दोि व्यक्तींिा् एक मूल दत्तक घेता् येत िा्ह .  दत्तक जा्र्ा्रे म ला्ंची े हस्ता्ंतरर् जन्मदा्त्या् आई-वजडला्ंि वा् व्यक्तीिे प्रत्यक्षा्त करर्े आवश् यक ठरते.  कलम ७ : हहंदू प रुर्ा्ची दत्तक घेण्या्ची क्षमता्.  अजवकल मिा्ची ा् सज्ञा्ि प रूर् प त्र ककं वा् कन्या् दत्तक घेऊ शकतो.  अशा् प रूर्ा्ची पत्न हया्त असेल तर अशा् दत्तकग्रहर्ा्ला् जतची संमत आवश्यक आहे. तथा्जप,
डॉ. संजय क ं डेटकर, उपजजल हा्जाका्र हहंदूदत्तक व जिवा्ाह अजाजियम,१९५६ Page 2 अशा् प रूर्ा्च्या् हया्त पत्न िेप्रपंची ा्ची ा् संपूर्ाआजर् का्यमची ा् त्या्ग के ला् असेल अथवा् त हहंदूरा्जहल िसेल ककं वा् सक्षम न्या्या्लया्िेजतला् जवकल मिा्ची घोजर्त के लेअसेल तर अशा् दत्तकग्रहर्ा्ला् जतच्या् संमत ची आवश्यकता् िा्ह .  दत्तकग्रहर्ा्च्या्वेळ अशा् प रूर्ा्ला् एका्हूि अजाक हया्त पत्न असत ल तर सवापत्नींची संमत आवश्यक असेल.  कलम ८ : हहंदू स्त्र ची दत्तक घेण्या्ची क्षमता्.  अजवकल मिा्ची , सज्ञा्ि स्त्र , ज जववा्जहत िा्ह अथवा् जजची ा् जववा्ह जवच्छेद झा्लेला् आहेककं वा् ज जवावा् आहे ककं वा् जजच्या् पत िेप्रपंची ा्ची ा् संपूर्ाआजर् का्यमची ा् त्या्ग के ला् असेल अथवा् तो हहंदूरा्जहला् िसेल ककं वा् सक्षम न्या्या्लया्िेत्या्ला् जवकल मिा्ची ा् घोजर्त के लेअसेल तर अश हहंदूस्त्र प त्र ककं वा् कन्या् दत्तक घेण्या्स सक्षम असेल.  या् अजाजियमा्न्वये, मा्िजसक व शा्र ररक दृष्ट्या् सक्षम आजर् सज्ञा्ि हहंदूस्त्र ला् स्वत:हूि व स्वत:सा्ठ दत्तक घेण्या्ची ा् अजाका्र देण्या्त आला् आहे. थोडक या्त, तंद रुस्त मिा्ची व सज्ञा्ि, अजववा्जहत वा् घटस्फोरटत वा् जवावा् अथवा् जजच्या् िवऱ्या्िे अंजतम संन्या्स घेतला् आहेककं वा् जजची ा् िवरा् हहंदू रा्जहलेला् िा्ह ककं वा् जजची ा् िवरा् कोटा्ािे वेडा् म्हर्ूि जा्ह र के ला् आहे. फक्त अशा्ची हहंदू स्त्र ला् मूल दत्तक घेता् येईल.  कलम ९ : दत्तक देण्या्स सक्षम व्यक्ती. १. फक्त आपत्या्ची मा्ता् ककं वा् जपता् ककं वा् पा्लक या्ची व्यक्ती दत्तक देण्या्स सक्षम आहेत. २. जपता् हया्त असेल तर त्या्ला् एकया्ला् दत्तक देण्या्ची ा् अजाका्र आहेपरंतूदत्तक देण्या्सा्ठ मा्तेची संमत आवश्यक असेल. जर मा्तेिेप्रपंची ा्ची ा् संपूर्ाआजर् का्यमची ा् त्या्ग के ला् असेल अथवा् त हहंदूरा्जहल िसेल ककं वा् सक्षम न्या्या्लया्िेजतला् जवकल मिा्ची घोजर्त के लेअसेल तर जतची संमत आवश्यक िसेल. ३. जर जपता् मरर् पा्वला् असेल ककं वा् त्या्िेप्रपंची ा्ची ा् संपूर्ाआजर् का्यमची ा् त्या्ग के ला् असेल अथवा् तो हहंदू रा्जहला् िसेल ककं वा् सक्षम न्या्या्लया्िेत्या्ला् जवकल मिा्ची ा् घोजर्त के लेअसेल तर मा्ता् आपत्या्ला् दत्तक देऊ शके ल. ४. जर आपत्या्ची ेमा्ता्-जपता् ज्ञा्त िसत ल ककं वा् मरर् पा्वलेअसत ल ककं वा् त्या् दोघा्ंि प्रपंची ा्ची ा् संपूर्ाआजर् का्यमची ा् त्या्ग के ला् असेल अथवा् तेदोघेहहंदूरा्जहलेिसत ल ककं वा् सक्षम न्या्या्लया्िेत्या्ंिा् जवकल मिा्ची े घोजर्त के लेअसेल तर आपत्या्ची ा् पा्लक, न्या्या्लया्च्या् पूवापरवा्िग िेआपत्य दत्तक देऊ शके ल. थोडक या्त, फक्त िैसर्गाक व का्यदेश र म ला्ची आई, वड ल व पा्लका्सची दत्तक पत्र जलहूि देता् येईल ककं वा् म ला्ला् दत्तक म्हर्ूि देण्या्ची ा् अजाका्र असेल. फक्त वजडला्ंिा् मूल दत्तक ाेण्या्ची ा् अजाका्र असेल, मा्त्र त्या्सा्ठ आईची संमत आवश् यक; मा्त्र अश आई जजिे का्यमची ा् संन्या्स घेतला् आहे ककं वा् ज हहंदू रा्जहलेल िा्ह ककं वा् जजला् कोटा्ािेवेडे म्हर्ूि जा्ह र के ले आहे. जतची े संमत ची गरज िा्ह . मा्त्र वड ल जजवंत असता्िा् आई म ला्ला् दत्तक देऊ शकत िा्ह ककं वा् वजडला्ंि का्यमची ा् संन्या्स घेतला् असलया्स वा् कोटा्ािे वजडला्ंिा् वेडे म्हर्ूि जा्ह र के ले असलया्स ककंवा् ते हहंदू ि रा्जहलया्स आई म ला्ला् दत्तक म्हर्ूि देऊ शकते. मा्त्र दोघेह िैसर्गाक आई-वड ल मृत्यू पा्वलया्स ककं वा् दोघा्ंि ह का्यमची ा् संन्या्स घेतलया्स ककं वा् दोघेह हहंदू ि रा्जहलया्स ककं वा् दोघा्ंिा्ह म ला्ला् का्यमची े सोडलया्स ककं वा् दोघा्ंिा्ह कोटा्ािे वेडे म्हर्ूि जा्ह र के लया्स ककं वा् ज्या् म ला्ची े आई-वड ल कोर् हे मा्जहत िसलया्स अशा् म ला्स त्या्ची े का्यदेश र पा्लक दत्तक म्हर्ूि देऊ शकता्त. मा्त्र त्या्सा्ठ पूवालक्ष प्रभाा्वा्िे
डॉ. संजय क ं डेटकर, उपजजल हा्जाका्र हहंदूदत्तक व जिवा्ाह अजाजियम,१९५६ Page 3 कोटा्ाची परवा्िग आवश् यक ठरते; मा्त्र अश परवा्िग देता्िा् कोटा फक्त म ला्च्या् भाजवष्ट्या्ची ा् वा् कलया्र्ा्ची ा्ची जवची ा्र करेल व पा्लका्िे या्का्म दत्तक म ला्सा्ठ कोर्ता्ह मोबदला् स्व का्रला् िा्ह या्ची खा्तरजमा् करेल.  कलम १० : दत्तक घेतल जा्ण्या्स सक्षम व्यक्ती. (एक) अश व्यक्ती हहंदूअसा्व . (दोि) अश व्यक्ती आा ची दत्तक घेतल गेल िसा्व . (त ि) अश व्यक्ती अजववा्जहत असा्व . परंतूदत्तक घेर्ा्र्या्ंत जववा्जहत व्यक्ती दत्तक घेण्या्ची ईच्छा् असेल ककं वा् त्या्ंच्या् क ट ंबा्त तश रुढ , परंपरा् असेल तर ह अट ला्गूहोर्ा्र िा्ह . (ची ा्र) अशा् व्यक्तीची ेवय १५ वर्ा्ापेक्षा् जा्स्त िसा्वे. परंतूदत्तक घेर्ा्र् या्ची ईच्छा् असेल ककं वा् त्या्ंच्या् क ट ंबा्त तश रुढ , परंपरा् असेल तर वया्ची ह अट ला्गूहोर्ा्र िा्ह . थोडक या्त, कोर्त व्यक्ती दत्तक म्हर्ूि जा्ऊ शकते? या्ची े उत्तर, फक्त हहंदू व्यक्ती, ज व्यक्ती पूवी दत्तक गेलेल िा्ह , ज व्यक्ती अजववा्जहत आहेमा्त्र तश रूढ , परंपरा् सदर जा्त /जमा्त त असलया्स जववा्ह त असल या्स हरकत िा्ह , १५ वर्ा्ांच् या् आत ल मूल मा्त्र तश रूढ परंपरा् सदर जा्त जमा्त त ल असलया्स १५ वर्ा्ांवर ल असल या्स हरकत िा्ह अश व् यक त दत्तक घेतल जा्ण्या्स सक्षम असेल. कलम ११ : दत्तकग्रहर्ा्च्या् अन्य शती. (एक) जर दत्तकग्रहर् प त्रा्ची ेअसेल तर दत्तक घेर्ा्र् या् मा्ता्-जपत्या्ला् दत्तकग्रहर्ा्च्या् वेळेस हया्त असलेला् (औरस रक्तसंबंाा्ची ा् ककं वा् दत्तकसंबंाा्ची ा्) हहंदूप त्र ककं वा् प त्रा्ची ा् प त्र ककं वा् प त्रा्च्या् प त्रा्ची ा् प त्र िसा्वा्. (दोि) जर दत्तकग्रहर् कन्येची ेअसेल तर दत्तक घेर्ा्र् या् मा्ता्-जपत्या्ला् दत्तकग्रहर्ा्च्या् वेळेस हया्त असलेल (औरस रक्तसंबंाा्ची ककं वा् दत्तकसंबंाा्ची ) हहंदूकन्या् ककं वा् प त्रा्ची कन्या् िसा्व . (त ि) जर कन्येची ेदत्तकग्रहर् होत असेल तर दत्तक घेर्ा्रा् जपता्, दत्तक घेत असलेलया् कन्येच्या् वया्पेक्षा् ककमा्ि एकव स वर्ा्ांि मोठा् असा्वा्. (ची ा्र) जर प त्रा्ची ेदत्तकग्रहर् होत असेल तर दत्तक घेर्ा्र मा्ता्, दत्तक घेत असलेलया् प त्रा्च्या् वया्पेक्षा् ककमा्ि एकव स वर्ा्ांि मोठ असा्व . (पा्ची ) एक आपत्य, एका्ची वेळ दोि ककं वा् अजाक व्यक्तींिा् दत्तक घेता् येर्ा्र िा्ह . (सहा्) दत्तकग्रहर् हेप्रत्यक्षा्त घडलेपा्जहजे, फक्त का्गदोपत्र िा्ह .  कलम १२ : दत्तकग्रहर्ा्ची े पररर्ा्म.  दत्तक घेतलेगेललया् आपत्या्ची े, दत्तकग्रहर्ा्च्या् कदिा्ंका्पा्सूि, त्या्च्या् जिक घरा्ण्या्श असलेलेसंबंा त टले आहेत असेमा्िलेजा्ईल व तेआपत्य त्या्च्या् दत्तक मा्ता्-जपत्या्ची ेआपत्य असलया्ची ेमा्िलेजा्ईल. (अ) दत्तक घेतलेगेलेलेआपत्य, जर त्या्च्या् जिक घरा्ण्या्तची रा्जहलेअसतेतर, त्या्ची ा् जववा्ह ज्या् व्यक्तीश होऊ शकला् िसता् अशा् व्यक्तीश त्या्ला् जववा्ह करता् येर्ा्र िा्ह .
डॉ. संजय क ं डेटकर, उपजजल हा्जाका्र हहंदूदत्तक व जिवा्ाह अजाजियम,१९५६ Page 4 (ब) दत्तक आपत्या्ला्, दत्तकग्रहर्ा्पूवी जमळा्लेल मा्लमत्ता् ककं वा् त्या्वर ल दत्तकग्रहर्ा्पूवीची आबंािे त्या्च्या्कडेची जिजहत रा्हत ल. (क) दत्तक आपत् या्ला्, दत्तकग्रहर्ा्पूवी जमळा्लेल मा्लमत्ता् कोर् ह का्ढूि घेऊ शकर्ा्र िा्ह . थोडक या्त, दत्तक मूल, दत्तक घेर्ा्ऱ्या् दत्तक आई-वजडला्ंची े दत्तक घेतलया्पा्सूि का्यदेश र दत्तक मूल सवा हक्का्ंसजहत ग्रा्ह् य ारले जा्ईल. दत्तक म्हर्ूि गेलया्िंतरस द्धा् दत्तक जा्ण्या्पूवीची े जमळकत ची े हक्क त्या्वर ल बोजा्सजहत शा्बूत रा्हता्त. दत्तक गेलया्िे दत्तक क ट ंबा्त ल हक्क जमळत असले तर इतर म ला्ंची ा् हक्क जहरा्वूि घेऊ शकत िा्ह . मूल दत्तक घेतलया्िंतर स द्धा् दत्तक आई-वजडल त्या्ंची व त्या्ंच् या् जहश् श् या्ची मा्लमत्ता् जवकू शकता्त ककं वा् मृत्य पत्र करू शकता्त. पत्न िे म ला्स दत्तक घेतलया्स त दत्तक मा्ता् ठरते. मा्त्र एका् पेक्षा् जा्स्त पत्नींची े संमत िे म ला्स दत्तक घेतलया्स सवा्ांत वररष्ठ मा्ता् दत्तक मा्ता् ठरते. जवा र ककं वा् अजववा्जहत प रुर्ा्िे मूल दत्तक घेतलया्िंतर जववा्ह के लया्स त्या्ची पत्न म ला्ची सा्वत्र आई होते. जवावेिे ककं वा् अजववा्जहत स्त्र िे मूल दत्तक घेतलया्िंतर जववा्ह के लया्स जतची ा् पत म ला्ची ा् सा्वत्र वड ल ठरतो. एकदा् मूल दत्तक गेलया्वर दत्तकपत्र कोर्ा्ला्ह रद्द करता् येर्ा्र िा्ह . िोंदर् कृ त दत्तकपत्रा्िे के लेला् दस्त कोटा ग्रा्ह्य प रा्वा् ारते.  कलम १३ : दत्तकग्रा्ह मा्ता्-जपत् या्ला् त् या्ंच् या् मा्लमत्तेची हया्त व् वक तींमध् येहस् ता्ंतरर्ा्ा वा्रे ककं वा् मृत् यूपत्रा्ा वा्रे जवल हेवा्ट ला्वण् या्ची ा् अजाका्र असेल.  कलम १४ : (१) दत्तक घेर्ा्र् या् प रुर्ा्ची पत्न , दत्तक घेतलेगेलेलया् आपत्या्ची दत्तकग्रा्ह मा्ता् असलया्ची ेमा्िले जा्ईल. (२) दत्तक घेर्ा्र् या् प रुर्ा्ला् एका्पेक्षा् जा्स्त पत्न असत ल तर त्या् पत्नींपैकी जववा्हा्मध्येज्येष्ठ असर्ा्र पत्न दत्तक घेतलेगेलेलया् आपत्या्ची दत्तकग‘ाा्ह मा्ता् असलया्ची ेमा्िलेजा्ईल व त्या् प रुर्ा्च्या् इतर पत्न सा्वत्र मा्ता् मा्िलया् जा्त ल. (३) एखा्दा् अवा्जहत ककं वा् जवा र प रुर् जर दत्तक घेईल आजर् त्या्िंतर एखा्द्या् स्त्र श जववा्ह करेल तर त्या् दत्तक घेर्ा्र् या् प रुर्ा्ची पत्न , दत्तक घेतलेगेलेलया् आपत्या्ची सा्वत्र मा्ता् मा्िल जा्ईल. (४) एखा्द अवा्जहत ककं वा् जवावा् स्त्र जर दत्तक घेईल आजर् त्या्िंतर एखा्द्या् प रुर्ा्श जववा्ह करेल तर त्या् दत्तक घेर्ा्र् या् स्त्र ची ा् पत , दत्तक घेतलेगेलेलया् आपत्या्ची ा् सा्वत्र जपता् मा्िला् जा्ईल.  कलम १५ : दत्तकग्रहर् रद्द करर्े. कोर्तेह का्यदेश र दत्तकग्रहर्, दत्तकग्रा्ह मा्ता् ककं वा् जपत्या्कडूि रद्द करता् येर्ा्र िा्ह . तसेची दत्तक आपत्यह दत्तकग्रा्ह मा्ता्-जपत्या्ची ा् त्या्ग करुि त्या्च्या् जिक घरा्ण्या्त जा्ऊ शकर्ा्र िा्ह .  कलम १७ : दत्तकग्रहर्ा्सा्ठ देवा्र्-घेवा्र्.  कोर्त्या्ह का्यदेश र दत्तकग्रहर्ा्सा्ठ , मोबदला् म्हर्ूि कोर्त्या्ह रकमेची ककं वा् बजक्षसा्ची देवा्र्-घेवा्र् करता् येर्ा्र िा्ह ककं वा् तश कब ला्यत करता् येर्ा्र िा्ह . या् कलमा्ची ा् भांग झा्लया्स का्रा्वा्स आजर् दंडा्ची तरत द