Tiêu đề 4. BÖLÜM.pdf ✅

Girişimci Açısından Finansal Okuryazarlık Finansal Farkındalık Rehberi 62 Teorinin geçmişine bakıldığında oldukça eski tarihlere gidilmektedir. 1700’lerde olasılık ve istatistik alanının gelişmesine yönelik güçlü ilkeler geliş- tiren ünlü Bernoulli ailesinin katkıları daha sonra geliştirilmiştir. Farklı bilim insanlarının da katkısıyla gelişen bakış açısı sonucunda beklenen yararı hesap- lamayacak formüller geliştirilmiştir. Buna göre, belirsizlik altından verilen bir kararın sonucunda elde edilmesi beklenen olası faydanın, olayın gerçekleşme ihtimali ile çarpılması sonucunda beklenen fayda elde edilir (Stearns, 2000). Rasyonel hareket eden kişinin elde edeceği fayda bu formülde kardinal sayı şeklinde ifade edildiği için oldukça eleştirilmiştir. İndeks sayı olarak sırasal ilişki içinde sıralanan fayda, kişilerin değer yargılarını içermemektedir. Son olarak, beklenen faydayı en üste çıkaran tercih seçilerek rasyonel bir finansal davranış gerçekleştirilir. Böylece faydanın maksimizasyonu ilkesine göre etkin karar verilmiş olur (Małecka, 2020). Olası getiri çarpı gerçekleşme ihtimali formülü, finansal açıdan elde edilen kazancın getirdiği hazzı ve kaybetme sonu- cu oluşan depresyon, mutsuzluk ve endişe gibi psikolojik ögeleri dikkate almaz. Ancak riskli bir ortamda finansal davranışı açıklarken alternatifleri rakamsal hâle getirebilmesi modelin başarılı yönlerindendir. b. Olasılık Kuramları Sigorta sisteminin en temel değişkenlerinden biri olan olasılık kavramının sözlük anlamı “bir olayın meydana gelme olasılığıdır” (Milli Reasürans, 2004). Olasılık belirsiz hâle geldikçe bireyin riski artar, çünkü kişi bir sonucun gerçek- leşebileceğine yönelik tahmin yeteneğine güvenemez ve kuşku duymaya başlar. Hayatın temel olgularından biri olan belirsizlik arttıkça riskte arttığından iste- nilmeyen olayların gerçekleşme ihtimali de artmaktadır (Uralcan, 2006). Yani, belirsizlik ortamı nedeniyle beklenilen olayların gerçekleşme ve gerçekleşmeme oranları değişkendir, bu nedenle bazı hesaplamalar yaparak karar vermeyi ko- laylaştıran öngörüler elde edilmeye çalışılır. Belirsizliği azaltmak ve değişken çevre koşulları bireyin karar verme me- kanizmasını bulandırıp karanlık bir ortam oluştururken netlik yaratarak aydın- latmak için geliştirilen bazı varsayımlar bulunmaktadır. Bu bakış açısı ile 1700’lerde Thomas Bayes tarafından geliştirildiği için bilim adamının soyadını alan Bayes teoremi ya da Bayesçi olasılık kuramı, olasılığı açıklamaya çalışan teorilerden yalnızca biridir (Burigana ve Vicovaro, 2020). Ancak geçmiş tecrü- belerin öğrenme üzerindeki etkisi ve bu etkinin karar verme sürecindeki yansı- ması konusunda oldukça başarılı bir kuramdır. ANKUZEF